MRT nədir? Necə aparılır, hazırlıq və növləri
Həkiminiz sizə müayinə yazıb və ilk sualınız budur: MRT nədir və bu müayinə necə keçir? Narahatlıq tamamilə təbiidir. Böyük aparat, səs-küy və «tunel» haqqında eşitdikləriniz suallar yarada bilər. Bu bələdçidə MRT müayinəsinin necə işlədiyini, hansı hallarda təyin olunduğunu və ona necə hazırlaşmağı sadə dillə izah edirik.
Maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRT) bədənin daxili orqan və toxumalarını çox ətraflı göstərən, ağrısız diaqnostika üsuludur. Müayinə zamanı rentgen şüası istifadə olunmur. Ona görə də MRT bu gün nevrologiyadan ortopediyaya qədər bir çox sahədə ən etibarlı görüntüləmə üsullarından biri sayılır.
Mündəricat
MRT nədir və necə işləyir?
MRT güclü maqnit sahəsi, radiodalğalar və kompüter vasitəsilə bədənin kəsik görüntülərini yaradır. İnsan orqanizminin böyük hissəsi sudan ibarətdir, su molekullarında isə hidrogen atomları var. Maqnit sahəsində bu atomlar müəyyən istiqamətdə düzülür, radiodalğa verildikdə isə siqnal qaytarırlar.
Müxtəlif toxumalar (piy, əzələ, maye, sinir toxuması) fərqli siqnal verir. Kompüter bu fərqləri emal edərək yüzlərlə dəqiq «kəsik» yaradır. Nəticədə həkim beyni, onurğanı, oynaqları və daxili orqanları bir neçə müstəvidə görə bilir.
Ən böyük üstünlük yumşaq toxumaların aydın görünməsidir. Bağlar, qığırdaq, onurğalararası disklər və beyin toxuması MRT-də digər üsullara nisbətən daha ətraflı qiymətləndirilir. Mövzuya qısa giriş üçün MRT haqqında əvvəlki yazımızı da oxuya bilərsiniz.
MRT hansı hallarda təyin olunur?
Müayinəni həkim şikayətlərinizə və klinik vəziyyətə əsasən təyin edir. Ən çox rast gəlinən səbəblər bunlardır:
- uzunmüddətli və ya xarakteri dəyişən baş ağrıları, başgicəllənmə, huşun itməsi;
- insult şübhəsi, qıcolmalar, yaddaş və koordinasiya pozuntuları;
- bel və boyun ağrıları, əl-ayaqlarda keyimə, disk yırtığı şübhəsi;
- diz, çiyin, bud-çanaq oynağında travma, bağ və menisk zədələri;
- qarın boşluğu və kiçik çanaq orqanlarında törəmələrin ətraflı qiymətləndirilməsi;
- əvvəl aşkarlanmış xəstəliyin müalicə gedişatının izlənməsi.
Baş ağrısı ilə bağlı nə vaxt narahat olmaq lazım olduğunu baş ağrısı və nevroloji yoxlama mövzusunda ayrıca izah etmişik.
MRT müayinəsinin əsas növləri
Baş beyin MRT
Baş beyin MRT beyin toxumasını, damarları, hipofizi və gicgah sümüyü strukturlarını qiymətləndirir. İnsult, dağınıq skleroz, törəmələr və epilepsiya səbəblərinin araşdırılmasında əsas üsullardan biridir. Ətraflı məlumat üçün beyin sağlamlığı üçün MRT yazımıza baxın.
Boyun və bel (onurğa) MRT
Onurğa MRT-si disk yırtıqlarını, sinir köklərinin sıxılmasını və onurğa kanalının daralmasını göstərir. Ofis işi və telefondan uzun istifadə ilə bağlı boyun ağrıları da tez-tez bu müayinəyə səbəb olur.
Oynaq, qarın və kiçik çanaq MRT
Oynaq MRT-si idman travmalarından sonra bağ, vətər və qığırdaq zədələrini aşkarlayır. Qarın boşluğu və kiçik çanaq MRT-si isə qaraciyər, böyrəklər, uşaqlıq, yumurtalıqlar və prostat vəzi kimi orqanları ətraflı göstərir.
Kontrastlı MRT
Bəzi hallarda daha dəqiq görüntü üçün venadaxili kontrast maddə (adətən qadolinium əsaslı) vurulur. Kontrast iltihab, damar dəyişiklikləri və törəmələrin sərhədlərini daha aydın göstərir. Kontrastın lazım olub-olmamasına həkim-radioloq qərar verir.
MRT-yə necə hazırlaşmalı?
Əksər MRT müayinələri xüsusi hazırlıq tələb etmir: adi qaydada yeyib-içə və gündəlik dərmanlarınızı qəbul edə bilərsiniz. Lakin qarın boşluğu müayinəsi və ya kontrastlı MRT üçün bir neçə saat ac qalmağınız tövsiyə oluna bilər. Bu barədə sizə əvvəlcədən məlumat veriləcək.
- Saat, zinət əşyaları, sancaq, kəmər, eynək, eşitmə cihazı və bank kartlarını kənarda qoyun.
- Metal düyməsi və fermuarı olmayan rahat geyim seçin; lazım olsa, sizə xüsusi xalat veriləcək.
- Bədəninizdə implant, kardiostimulyator, metal qəlpə, insulin pompası və ya koxlear implant varsa, mütləq əvvəlcədən bildirin.
- Hamiləlik ehtimalı, böyrək xəstəliyi və ya əvvəlki kontrast reaksiyası barədə həkimə məlumat verin.
- Qapalı məkan qorxunuz (klaustrofobiya) varsa, bunu qeydiyyat zamanı deyin.
- Əvvəlki MRT, KT və analiz nəticələrinizi özünüzlə gətirin: müqayisə üçün çox faydalıdır.
MRT necə aparılır?
Siz hərəkət edən stolun üzərinə uzanırsınız, müayinə olunan nahiyəyə «koyl» adlanan xüsusi qəbuledici qurğu yerləşdirilir. Sonra stol aparatın içinə daxil olur. Texnik qonşu otaqdan sizi izləyir və danışıq sistemi ilə hər an onunla əlaqə saxlaya bilərsiniz.
Aparat işləyərkən döyülmə və uğultuya bənzər yüksək səslər çıxarır. Bu normaldır və qulaqlıq və ya qulaq tıxacı ilə azaldılır. Ən vacib şərt hərəkətsiz qalmaqdır, çünki hərəkət görüntünü bulanıqlaşdırır və bəzi seriyaların təkrarlanmasına səbəb olur.
Müayinə nahiyədən asılı olaraq adətən 15–45 dəqiqə, bəzən daha uzun çəkir. Müayinədən sonra dərhal adi həyatınıza qayıda bilərsiniz. Görüntüləri həkim-radioloq təhlil edir və rəy hazırlayır, nəticəni isə müalicə edən həkiminizlə müzakirə etməyiniz vacibdir.
Təhlükəsizlik və əks-göstərişlər
MRT ionlaşdırıcı şüalanma yaratmır, buna görə də təkrar müayinələr baxımından təhlükəsiz hesab olunur. Əsas risk güclü maqnit sahəsi ilə bağlıdır: metal əşyalar aparata doğru çəkilə, bəzi elektron cihazlar isə pozula bilər. Ona görə müayinədən əvvəl sizdən ətraflı sorğu anketi doldurmağınız xahiş olunur.
Bir çox müasir implant «MR-şərti uyğun» kimi istehsal olunur, yəni müəyyən şərtlərlə müayinə mümkündür. Köhnə tip kardiostimulyatorlar, bəzi neyrostimulyatorlar və gözdə metal qəlpə isə ciddi məhdudiyyət yaradır. Belə hallarda qərarı yalnız həkim cihazın sənədlərinə əsasən verir.
Hamiləlik dövründə kontrastsız MRT-nin döl üçün məlum zərərli təsiri təsvir edilməyib, lakin hər hal fərdi qiymətləndirilir. Qadolinium kontrastı isə hamiləlikdə yalnız zəruri hallarda nəzərdən keçirilir. Kontrast reaksiyaları nadirdir; böyrək funksiyası zəif olanlarda əvvəlcədən analiz tələb oluna bilər. MRT haqqında beynəlxalq pasiyent məlumatını MedlinePlus-da oxuya bilərsiniz.
MRT, KT və rentgen: fərqlər
Pasiyentlər tez-tez soruşur: MRT yoxsa KT? Hər üsulun öz üstün cəhəti var və seçim şikayətinizə görə edilir. Aşağıdakı cədvəl əsas fərqləri ümumiləşdirir:
| Göstərici | MRT | KT | Rentgen |
|---|---|---|---|
| İş prinsipi | Maqnit sahəsi və radiodalğalar | Rentgen şüaları (kəsik görüntü) | Rentgen şüaları (müstəvi görüntü) |
| Şüalanma | Yoxdur | Var | Az miqdarda |
| Müddət | 15–45 dəqiqə və daha çox | Bir neçə dəqiqə | Bir neçə saniyə |
| Ən yaxşı göstərdiyi | Beyin, onurğa, bağlar, yumşaq toxumalar | Ağciyər, sümük, təcili hallar, qanaxma | Sümük sınıqları, döş qəfəsi |
| Səs-küy | Yüksək | Az | Yoxdur |
KT-nin üstünlükləri barədə KT müayinəsi haqqında yazımızda, sümük və ağciyər görüntüləməsi barədə isə rentgen müayinəsi bələdçisində oxuya bilərsiniz.
Tez-tez verilən suallar
MRT ağrılıdırmı?
Xeyr, MRT tamamilə ağrısız müayinədir. Siz sadəcə uzanır və hərəkətsiz qalırsınız. Aparatın səsi narahat edə bilər, buna görə qulaqlıq və ya qulaq tıxacı verilir. Kontrastlı müayinədə yalnız venaya iynə vurularkən yüngül hiss ola bilər. Narahatlıq hiss etsəniz, istənilən an texniklə danışa bilərsiniz.
MRT nə qədər vaxt çəkir?
Bir nahiyənin müayinəsi adətən 15–45 dəqiqə çəkir. Bir neçə nahiyə birlikdə yoxlanılırsa və ya kontrast tətbiq olunursa, müddət uzana bilər. Qeydiyyat və hazırlıq üçün də vaxt lazım olduğundan, təyin olunmuş vaxtdan bir az əvvəl gəlməyiniz tövsiyə olunur. Dəqiq müddəti qeydiyyat zamanı öyrənə bilərsiniz.
MRT-dən əvvəl ac qalmaq lazımdırmı?
Baş beyin, onurğa və oynaq MRT-si üçün adətən ac qalmaq tələb olunmur. Qarın boşluğu müayinəsi və bəzi kontrastlı müayinələr üçün isə bir neçə saat yeməkdən çəkinməyiniz istənə bilər. Hər müayinənin öz qaydası olduğu üçün təlimatı qeydiyyat zamanı dəqiqləşdirin və dərmanlarınızı həkimlə razılaşdırmadan dayandırmayın.
Hamiləlikdə MRT etmək olarmı?
Hamiləlikdə MRT yalnız həkim zəruri hesab etdikdə aparılır. Kontrastsız MRT-nin döl üçün məlum zərərli təsiri təsvir edilməyib, lakin xüsusilə ilk trimestrdə ehtiyatlı yanaşılır. Qadolinium kontrastından isə adətən çəkinilir. Hamilə olduğunuzu və ya hamiləlik ehtimalını mütləq əvvəlcədən həkimə bildirin.
Klaustrofobiyam var, nə etməliyəm?
Qapalı məkan qorxusu çox rast gəlinən haldır. Bunu qeydiyyat zamanı bildirin ki, heyət sizə əlavə vaxt ayırsın və prosesi addım-addım izah etsin. Gözləri yummaq, sakit nəfəs almaq və texniklə əlaqədə olmaq kömək edir. Ağır hallarda həkim sakitləşdirici yanaşmanı fərdi qaydada müzakirə edə bilər.
Diamed-də MRT müayinəsinə yazılın
Şikayətləriniz davam edirsə və ya həkiminiz MRT təyin edibsə, müayinəni gecikdirməyin. Diamed Medical Group-un diaqnostika şöbəsində müayinə nəticələrini həkim-radioloq dəyərləndirir, lazım olduqda isə uyğun ixtisas həkiminə yönləndirilirsiniz.
- Online qeydiyyat: https://diamedhospital.az
- WhatsApp: (050) 465 06 06
- Telefon: (012) 465 06 06
- Ünvan: Akademik Həsən Əliyev 493, Bakı 1110
Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim məsləhətini əvəz etmir.