Skip to main content

Diamed Medical Group

Əlaqə vasitələri

Filiallar

Edit Template

Daun sindromu nədir? Əlamətləri, növləri və analizi

Daun sindromu nədir? Əlamətləri, növləri və analizi

Daun sindromu dünyada ən çox rast gəlinən xromosom fərqliliyidir. Bir çox valideyn bu diaqnozla ilk dəfə hamiləlik zamanı skrininq nəticəsində və ya körpə doğulduqdan sonra qarşılaşır və təbii olaraq çoxlu sual yaranır: daun sindromu nədir, niyə yaranır, hansı əlamətlərlə özünü göstərir və uşağın gələcəyi necə olacaq?

Bu bələdçidə daun sindromunun növlərini, əlamətlərini, hamiləlikdə və doğuşdan sonra aparılan analizləri, həmçinin uşağın sağlam inkişafı üçün vacib olan dəstək yollarını sadə dillə izah edirik. Məqsədimiz sizi qorxutmaq deyil, düzgün məlumatla daha sakit və şüurlu qərarlar verməyinizə kömək etməkdir.

Mündəricat

Daun sindromu nədir?

İnsan hüceyrələrində adətən 46 xromosom, yəni 23 cüt olur. Daun sindromu olan şəxsdə isə 21-ci xromosomun tam və ya qismən əlavə bir nüsxəsi olur və ümumi say 47-yə çatır. Buna görə tibbdə bu vəziyyət trisomiya 21 adlanır.

Əlavə genetik material körpənin bədəninin və beyninin inkişafına təsir edir. Nəticədə fiziki inkişafda, öyrənmə qabiliyyətində və bəzi orqanların işində fərqliliklər yarana bilər. Vacib bir məqamı vurğulayaq: bu vəziyyət yoluxucu xəstəlik deyil və heç bir valideynin davranışının “günahı” deyil. Bu, ömürlük genetik vəziyyətdir və hər uşaqda fərqli dərəcədə özünü göstərir.

Ətraflı ümumi məlumat üçün genetik fərqlilik və erkən dəstəyin əhəmiyyəti haqqında yazımızı da oxuya bilərsiniz.

Daun sindromunun növləri

Xarici görünüş və əlamətlər oxşar olsa da, genetik baxımdan sindromun üç növü ayırd edilir. Hansı növün olduğunu yalnız xromosom analizi (karyotip) göstərə bilər.

NövTəxmini payıNə baş verir?
Trisomiya 21~95%Bədənin bütün hüceyrələrində 21-ci xromosomun üç nüsxəsi olur.
Translokasiya~3%Əlavə 21-ci xromosom materialı başqa bir xromosoma birləşmiş olur. Bəzi hallarda valideyndən keçə bilər.
Mozaik daun sindromu~2%Hüceyrələrin bir qismində üç, digər qismində normal iki nüsxə olur. Əlamətlər bəzən daha yüngül olur.

Mozaik formada sağlam hüceyrələrin olması səbəbindən bəzi uşaqlarda əlamətlər daha az nəzərə çarpır, lakin bu, hər zaman belə deyil. Translokasiya növü aşkar edildikdə həkim valideynlərə də genetik müayinə tövsiyə edə bilər, çünki bu, növbəti hamiləliklərdəki riski qiymətləndirmək üçün vacibdir.

Səbəbləri və risk faktorları

Bu vəziyyət hüceyrə bölünməsi zamanı baş verən təsadüfi xəta nəticəsində yaranır. Trisomiya 21 və mozaik forma, demək olar ki, irsən keçmir. Yalnız translokasiya növünün kiçik bir hissəsində valideyn özü sağlam daşıyıcı ola bilər.

Elmi cəhətdən sübut olunmuş əsas risk faktoru ananın yaşıdır: yaş artdıqca riskin ehtimalı yüksəlir. Lakin maraqlıdır ki, daun sindromlu körpələrin böyük əksəriyyəti 35 yaşdan gənc analardan doğulur, çünki bu yaş qrupunda doğuşların sayı daha çoxdur. Qidalanma, iş şəraiti və ya hamiləlikdə keçirilən emosional gərginlik bu vəziyyətin səbəbi deyil.

Daun sindromunun əlamətləri

Hər uşaq fərdidir və əlamətlər birindən digərinə fərqlənir. Bəzi əlamətlər doğuşdan dərhal sonra görünür, bəziləri isə uşaq böyüdükcə üzə çıxır.

Xarici və inkişafla bağlı əlamətlər

  • Zəif əzələ tonusu (hipotoniya) – körpə “yumşaq” görünə bilər
  • Daha yastı üz profili və kiçik burun kökü
  • Göz yarıqlarının yuxarıya doğru çəp olması
  • Kiçik qulaqlar və qısa boyun
  • Ovucda tək eninə xətt, qısa barmaqlar
  • Oturmaq, yerimək və danışmaq kimi mərhələlərin gecikməsi
  • Yüngüldən orta dərəcəyə qədər öyrənmə çətinlikləri

Müşayiət edən sağlamlıq problemləri

Daun sindromlu uşaqlarda bəzi sağlamlıq problemləri daha tez-tez rast gəlinir. Ən vacibi ürəkdir: körpələrin təxminən yarısında anadangəlmə ürək qüsuru olur. Buna görə doğuşdan sonra ürəyin EXO müayinəsi mütləq tövsiyə olunur.

Bundan əlavə, eşitmə və görmə problemləri, qalxanabənzər vəzin zəif işləməsi (hipotireoz), yuxu zamanı tənəffüs pozğunluqları, həzm sistemi problemləri və tez-tez infeksiyalar müşahidə oluna bilər. Bunların çoxu vaxtında aşkar edildikdə uğurla idarə olunur. ABŞ-ın Xəstəliklərə Nəzarət Mərkəzinin (CDC) daun sindromu ilə yaşam haqqında materialı bu barədə ətraflı məlumat verir.

Daun sindromu analizi: hamiləlikdə və doğuşdan sonra

Daun sindromu analizi iki qrupa bölünür: skrininq testləri riski qiymətləndirir, diaqnostik testlər isə dəqiq cavab verir. Bu fərqi bilmək çox vacibdir, çünki yüksək risk nəticəsi hələ diaqnoz demək deyil. Testlər haqqında rəsmi məlumatı MedlinePlus saytında da tapa bilərsiniz.

Hamiləlikdə skrininq testləri

Birinci trimestrdə (adətən 11–14-cü həftələr) ananın qan analizi ilə dölün ense qalınlığının ultrasəs ölçülməsi birlikdə qiymətləndirilir. Hamiləliyin 10-cu həftəsindən sonra ana qanında dölə aid DNT hissəciklərini yoxlayan qeyri-invaziv test (NIPT) də aparıla bilər. İkinci trimestrdə isə dördlü (quad) qan testi istifadə olunur. Bu testlər ana və döl üçün təhlükəsizdir.

Hamiləliyin hər mərhələsində hansı yoxlamaların lazım olduğunu hamiləlik zamanı vacib müayinələr yazımızda trimestr üzrə izah etmişik. Döl inkişafını izləmək üçün 4D USM müayinəsi də faydalı ola bilər.

Diaqnostik testlər

Skrininq yüksək risk göstərdikdə həkim xorion xovlarından nümunə götürülməsini (CVS) və ya amniosentezi (döl suyundan nümunə) təklif edə bilər. Bu testlər xromosomları birbaşa yoxladığı üçün dəqiqdir, lakin çox kiçik də olsa düşük riski daşıyır. Belə qərarı mütləq həkiminiz və ya genetik məsləhətçi ilə müzakirə edərək verin.

Doğuşdan sonra diaqnoz

Körpədə xarakterik əlamətlər görüldükdə həkim qan nümunəsində xromosom analizi (karyotip) təyin edir. Bu analiz həm diaqnozu təsdiqləyir, həm də sindromun hansı növ olduğunu göstərir.

Müalicə, dəstək və həyat keyfiyyəti

Sindromun özünü aradan qaldıran müalicə yoxdur, lakin düzgün tibbi nəzarət və erkən dəstək uşağın həyat keyfiyyətini xeyli yaxşılaşdırır. Son onilliklərdə tibbi qayğının inkişafı sayəsində orta ömür uzunluğu 1960-cı illərdəki təxminən 10 ildən bu gün 60 yaşa və daha çoxa qədər yüksəlib.

Uşağın inkişafına kömək edən əsas istiqamətlər bunlardır:

  • Erkən inkişaf proqramları – həyatın ilk aylarından başlanan məşğələlər
  • Fizioterapiya – əzələ tonusunu və hərəkət bacarıqlarını gücləndirir
  • Loqoped və erqoterapevt məşğələləri – nitq və gündəlik bacarıqlar üçün
  • Müntəzəm müayinələr – pediatr, kardioloq, LOR, oftalmoloq və endokrinoloq nəzarəti
  • Ailəyə psixoloji dəstək – valideynlərin də dəstəyə ehtiyacı var

Hərəkət bacarıqlarının inkişafında fizioterapiyanın faydaları xüsusilə böyükdür. Bu uşaqların çoxu məktəbə gedir, dostluqlar qurur, böyüdükdə isə müstəqil işləyə və cəmiyyətin fəal üzvü ola bilir.

Tez-tez verilən suallar

Daun sindromu nedir və xəstəlikdirmi?

Daun sindromu 21-ci xromosomun əlavə nüsxəsi ilə bağlı genetik vəziyyətdir. Onu klassik mənada xəstəlik kimi deyil, ömürlük fərqlilik kimi qiymətləndirmək daha doğrudur. Yoluxucu deyil və valideynlərin davranışı ilə yaranmır. Müşayiət edən sağlamlıq problemləri isə həkim nəzarəti ilə idarə olunur.

Daun sindromu olan insanlar neçə il yaşayır?

Ömür uzunluğu son 60 ildə kəskin artıb. 1960-cı illərdə orta göstərici təxminən 10 il idisə, bu gün düzgün tibbi qayğı ilə bir çox insan 60 yaşa və daha çox yaşayır. Ürək qüsurunun vaxtında müalicəsi və müntəzəm müayinələr bu göstəriciyə ən çox təsir edən amillərdir.

Daun sindromu hamiləliyin neçənci həftəsində bilinir?

Risk qiymətləndirməsi birinci trimestrdə, adətən 11–14-cü həftələrdə qan analizi və ultrasəslə aparılır. NIPT testi 10-cu həftədən sonra mümkündür. Dəqiq diaqnoz üçün isə CVS (təxminən 10–13-cü həftələr) və ya amniosentez (adətən 15-ci həftədən sonra) lazımdır. Vaxtı həkiminiz fərdi olaraq müəyyən edir.

Mozaik daun sindromu nədir?

Mozaik formada hüceyrələrin yalnız bir hissəsində əlavə 21-ci xromosom olur, qalan hüceyrələr isə normaldır. Bütün halların təxminən 2%-ni təşkil edir. Bəzi uşaqlarda əlamətlər daha yüngül ola bilər, lakin bu, hər kəsdə eyni deyil. Növü yalnız karyotip analizi ilə dəqiqləşdirmək mümkündür.

Daun sindromu irsən keçirmi?

Əksər hallarda xeyr. Trisomiya 21 və mozaik forma hüceyrə bölünməsindəki təsadüfi xəta ilə yaranır. Yalnız translokasiya növünün bir hissəsində valideyn sağlam daşıyıcı ola bilər. Ailədə belə hal varsa, növbəti hamiləlikdən əvvəl genetik məsləhət almaq tövsiyə olunur.

Diamed-də müayinə və məsləhət

Hamiləlik dövründə və uşağın böyüməsi boyunca müntəzəm nəzarət ən etibarlı yoldur. Diamed Medical Group-da ginekoloq məsləhəti, hamiləlik USM-i, laboratoriya analizləri, pediatr, kardioloq (EXO), LOR və endokrinoloq müayinələrini bir məkanda keçə bilərsiniz. Hamiləliyin planlaşdırılması və izlənməsi barədə ginekoloji müayinənin əhəmiyyəti yazımıza da baxa bilərsiniz.

  • Online qeydiyyat: diamedhospital.az
  • WhatsApp: (050) 465 06 06
  • Telefon: (012) 465 06 06
  • Ünvan: Akademik Həsən Əliyev 493, Bakı 1110

Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim məsləhətini əvəz etmir.